کتاب: آدم‌های کم‌رو

من تصمیم گرفتم که بپذیرم، به قول توسعه‌دهنده‌های نرم‌افزار، که خجالتی بودن یه ویژگیه نه یه باگ.
— از متن کتاب

قبلاً برای ترجمه عنوان کتاب از «بنفشه‌های خجالتی»‌ استفاده کرده بودم ولی دیدم که وب‌سایت ترجمان از عنوان «آدم‌های کم‌رو» برای این کتاب استفاده کرده. پس با اعتماد به این وب‌سایت عنوانش رو ویرایش می‌کنم.

امروز می‌خوام به بهانه نوشتن درباره کتاب Shrinking Violets از جو موران، نظر و تجربهٔ خودم رو دربارهٔ این موضوع بنویسم. ترجمهٔ رضایت‌بخشی از عنوان کتاب به ذهنم نمی‌رسه، اسم کتاب در واقع از نوعی گل بنفشه گرفته‌شده که احتمالاً تحت شرایط خاصی تو خودشون جمع می‌شوند (؟). البته وقتی کسی در زبان انگلیسی این اصطلاح رو به کار می‌بره نه به بنفشه، بلکه به افراد بسیار خجالتی اشاره می‌کنه. (اطلاعات بیشتر درباره ریشه اصطلاح رو می‌تونید اینجا ببینید.) کتاب متوسطی (به جز فصل آخر) بود و به سختی تمومش کردم. دلیل عمده‌اش این بود که کتاب بیشتر درباره خجالتی‌بودن بریتانیایی‌ها بود تا بررسی جهان شمول قضیه. علاوه بر این، کتاب اکثراً به بررسی تاریخی افرادی که مشهور به خجالتی بودن هستند می‌پردازه و این افراد مشهور هم احتمالاً بیشتر برای بریتانیایی‌ها شناخته‌شده هستند. خبری از بررسی ابعاد مختلف این پدیده نبود و برای همین در نظر دارم که کتاب‌های دیگه‌ای هم در این زمینه بخونم.

اما چرا یه نفر باید خجالتی باشه؟ در این کتاب اومده و همه هم می‌دونند که این مسأله به هیچ وجه عاقلانه نیست. در کتاب دلایل زیادی اومده ولی من این مطلب تیم اوربان رو قانع‌کننده‌تر می دونم. در هر صورت خجالتی‌بودن هم ناشی از وراثت (با یه سری آزمایش ساده میشه خجالتی یا ترسو بودن نوزادها رو بررسی کرد) و هم ناشی از تربیته. بخش ناشی از وراثت مربوط به هزاران سال قبله که بقای ما وابسته به پذیرفته‌شدن در گروه بوده ولی حالا در زندگی شهری مدرن صرفاً یه ژن بد به حساب میاد. تجربه ریجکت‌شدن و انزوا هم می‌تونه عوامل محیطی این مسأله باشه.

اما من از وقتی به یاد دارم خجالتی بودم. از دلیل این مسأله دقیقاً اطلاع ندارم و علاقه‌ای هم ندارم که بخوام زیاد راجع بهش بحث کنم (من که روانکاو فرویدی نیستم!). نکته اما اینجاست که تا قبل از این که وارد دانشگاه بشم این مسأله اصلاً اذیتم نمی‌کرد. دوستان مدرسه، فامیل، محل و جاهای دیگه به صورت تفکیک‌شده، محدود و کم‌تعداد بودند و من عملاً فشاری برای گسترش دایرهٔ روابط اجتماعیم احساس نمی‌کردم. اما وارد دانشگاه می‌شویم. دانشگاه یه محیط متفاوت از نظر اجتماعی بود و در عین حال فشارهای دیگه‌ای هم بهم وارد می‌شد که مجبورم می‌کرد سعی کنم با افراد جدیدی دوست بشم.

اما دانشگاه هم اون‌طوری که برنامه‌ریزی کرده‌بودم پیش نرفت. رابطهٔ محدودی در روزهای اول بین من و همکلاسی‌هام شکل گرفت. بعدش چشم باز کردم و دیدم که همهٔ بچه‌ها عملاً به یه سری گروه ایزوله تقسیم شده‌اند که اگه بخوام بهشون بپیوندم قدم اول رو باید خودم بردارم. اینجا بود که خجالتی بودن کار دستم داد. به دانشگاه می‌رفتم، به خاطر درس‌هایی که خیلی از درس‌های دبیرستان سنگین‌تر بود استرس داشتم و تقریباً هیچ دوستی نداشتم و آشنایی‌هایی که با افراد دیگه داشتم عملاً استرس بیشتری بهم وارد می‌کرد. در عین حال من که همیشه مطابق انتظارات اجتماع رفتار کرده بودم کاملاً گیج شده بودم که از این به بعد باید چی کار کنم. وقتی در انتهای ترم سوم رشته‌ام رو تغییر دادم معدود روابط اجتماعی‌ام رو که شانسی ایجاد شده بود دور ریختم و وارد دانشکدهٔ جدیدی شدم که توش کسی رو نمی‌شناختم.

و هنوز هم تغییری نکرده‌ام. برای عوض کردن خودم به جاهای مختلفی رفتم و از افراد مختلفی مشورت گرفتم. حتی به یه سری راه‌حل‌ها روی آوردم که از نظر خودم اکستریم محسوب می‌شد. وسواس و کمال‌خواهیم باعث می‌شد در شروع هر ترم یا هر سال یا هر هفته با خودم بگم که این دفعه عوض میشم. که وقتی یه فرد غریبه بهم زنگ زد بدون معطلی جواب میدم. که وقتی اگه یه جنس تاریخ مصرف گذشته یا گرون تر از قیمت روش رو خریدم، میرم و به فروشنده اعتراض می‌کنم. با اعتماد به نفس میرم و با دختری که ازش خوشم اومده صحبت می‌کنم. خودم رو وارد حلقه‌های اجتماعی جدید می‌کنم. ولی هیچ وقت موفق نشدم و شکست خوردن در این نقشه‌هایی که واسه خودم می‌کشیدم حالم رو بدتر هم می‌کرد.

اما حالا تصمیم‌گرفتم که مثل نویسندهٔ کتاب به صورت رواقی‌وار این سرنوشت محتوم رو قبول کنم. نکته اینجاست که این درونگرایی و خجالتی بودن کاملاً من رو فلج نکرده. اون راهی که بعضی از شخصیت‌های این کتاب در پیش گرفتند و خودشون رو ماه‌ها در خونه حبس کردند یا به جزایر دور افتاده‌ای رفتند که با کسی صحبت نکنند رو مد نظر ندارم (البته اگه می‌تونستم این کارها رو انجام بدم خیلی خوب می‌شد!) من می‌تونم اکثر اوقات یه تصویر قابل‌قبول از خودم ارائه بدم. ممکنه این ویژگیم باعث بشه که بعضیا فکر کنند بداخلاق و یا ضد اجتماعی هستم، شاید اگه یکی از این تی‌شرت های پایین داشتم بهم کمک می‌کرد! اما باید بپذیرم که نمی تونم تصورات همه نسبت به خودم رو تغییر بدم.

تی شرت کذایی

از این به بعد می‌تونم تصور کنم که بعد از هر مکالمه احساس یه آدم شکست‌خورده رو خواهم داشت. شاید در نهایت هیچ وقت یه مکالمه رو شروع نکنم و سعی نکنم با کسی دوست بشم. ولی همهٔ این‌سال‌ها به من یاد داده که حتی اگر این‌طور باشه می‌تونم تصور کنم که هیچ‌وقت تنها نخواهم ماند.

شروع

یادداشت: این یادداشت رو برای پست اول در وبلاگ قبلیم در بلاگفا نوشتم و برای همین الآن زیاد معنی نمی‌ده. از این به بعد مطالبم رو روی دامنه شخصیم و با وردپرس منتشر می‌کنم. تا ببینیم کی دوباره مجبور به جابه‌جایی بشم.

بعد از یه عالم کلافگی و مردد بودن آخر تصمیم گرفتم که یه وبلاگ روی بلاگفا بسازم. توی روزها و ماه‌ها و حتی میشه گفت سال‌های اخیر همیشه تردید داشتم که یه وبلاگ داشته باشم یا نه. وقتی هم که تصمیم می‌گرفتم که نیاز به جایی برای نوشتن دارم، جزییات دیگه‌ای بودند که باعث می‌شدند کار رو ادامه ندم. مثل این که اسم وبلاگم رو چی بذارم، درباره چی بنویسم، چقدر از اطلاعات خودم رو بروز بدم و اصلاً این که کجا وبلاگم رو راه بندازم، اسمش رو چی بذارم و باقی قضایا. این ها باعث می‌شدند که بعد از یه مدت دلسرد بشم و وبلاگم رو حذف کنم یا کنار بذارم. این مدت چیزهای مختلفی رو هم امتحان کردم. از وب‌سایت شخصی روی وردپرس (guess what, I’m back) با رویکرد عمومی تا وبلاگ خاطرات و یادداشت های خیلی شخصی روی سرویس دهنده های مختلف، وب‌سایت های استاتیک با جکیل و پلیکان و حتی یک بار تصمیم گرفتم همه صفحات رو از پایه با html و css بنویسم. با این حال وسواس روی جزییات باعث اهمال کاری و هدر دادن وقت و انرژی شد. این شد که تصمیم گرفتم برم سراغ جایی که صرفاً راحت باشم. مدتی روی blog.ir بودم ولی با وجود طراحی نسبتاً خوب بی‌خیالش شدم. البته این هم می‌تونه ناشی از کمالخواهی روی جزییات باشه. مثلاً این که طرح رایگان اون روی چند هزار مطلب محدود شد بود. حالا سوالی که برام پیش اومده بود این بود که اگر فرضاً به اون محدودیت رسیدم و بعد طرح پولی‌اش رو برای یه سال خریدم و مطالب بیشتری نوشتم بعد از تموم شدن طرح با پست هام چی کار می کنند. البته همین که تعداد پست های وبلاگ، حتی اگه چند سال هم ادامه بدمش به اون حد نمی‌رسه، نشون دهنده مسخره بودن این فکره ولی به هر حال ته ذهنم قلقلکم می داد.

و حالا برگشتم روی بلاگفا. من اولین وبلاگ هام رو دوره راهنمایی همین جا درست کردم. وبلاگ های اولیه ام تو دوران اوج وبلاگستان فارسی، نوعی طنز مطبوعاتی بود که به نظرم با وجود خام بودن، بعضی از مطالبش جالب بودند. این وبلاگ ها توی فاجعه از بین رفتن اطلاعات بلاگفا، نابود شدند. فقط می تونم امیدوار باشم حالا که دوباره روی بلاگفا برگشتم، چنین فاجعه‌ای تکرار نشه. اما سوابق وبلاگ نویسی بعدیم بسیار پراکنده محدود بودند. با این حال یک وبلاگ علمی هم راه انداختم که دو سه پست ادامه دادم و تأکیدش ترجمه محتوای علمی بود. اسمش رو هم گذاشته بودم ساینتیفیک ایرانین که بازی با اسم مجله ساینتیفیک امریکن بود. این وبلاگ هم دیگه در دسترس نیست.

با همه این ها یه بار دیگه شروع به وبلاگ نویسی کردم. راستش هنوز مطمئن نیستم که وبلاگ نویسی برام به‌درد‌بخور باشه و یا این که ارزش وقت گذاشتن داشته باشه. ولی با خودم میگم که اگه دوباره دلسرد شدم این وبلاگ رو همین جا رها می کنم و با ایجاد علاقه دوباره میام سراغش. موضوع خاصی برای نوشته هام در نظر نگرفتم. آزاد بودن باعث میشه که شرایط عجیبی روی نوشتنم حاکم نباشه و درباره هر چیزی که دلم خواست بنویسم. هدف این جا فقط نوشتنه که فواید خاص خودش رو داره، نه شبکه سازی و نه خودنمایی و نه تظاهر. برای همین نیازی نمی بینم که بیشتر درباره خودم بنویسم یا خودم رو معرفی کنم. اگه به اینجا سر زدید فرضم بر این خواهد بود که خودم رو می شناسید وگرنه مطالب این وبلاگ می‌تونه اطلاعات بیشتری راجع به من بده تا هر آشنایی نصفه و نیمه.

سعی می کنم منظم بنویسم ولی همونطور که گفتم نمی تونم قولی بدم. با این حال نوشتن مطالب بیشتر و دیدن آرشیو این وبلاگ احتمالاً حس خوبی به من بده و همین حس خوب انگیزه‌ای برای ادامه دادن کار خواهد بود.