کتاب: تکامل همکاری

کتاب تکامل همکاری

در کتاب «Complexity: A Guided Tour» با نظریهٔ تکامل همکاری آشنا شدم. در اون کتاب ملانی میچل از این نظریه به عنوان یک مثال در باب مدل‌سازی ریاضی پدیده‌ها استفاده کرده بود. (خود کتاب که به نام های «پیچیدگی» و «سیری در نظریهٔ پیچیدگی» به فارسی ترجمه شده، دربارهٔ سیستم های پیچیده است.) قبل‌تر با نظریهٔ بازی ها آشنایی جزیی داشتم و استفاده از اون برای تحلیل روابط بین آدم‌ها یا سازمان‌ها برام جالب بود و این شد که کتاب «تکامل همکاری» از رابرت اکسلرد رو به لیست کتاب‌هایی که بعداً باید بخونم اضافه کردم. اما در آخر برای انجام پروژهٔ درس روش تحقیق و ارائه بود که شروع به خوندن کتاب کردم.

سوال اصلی که این کتاب سعی می‌کنه بهش جواب بده اینه که چطور امکان داره وقتی یه سری افراد که صرفاً به منافع خودشون فکر می کنن با هم دیگه تعامل می‌کنند، بینشون همکاری به وجود بیاد. مسأله اینجاست که اگه افراد دیگه سعی در همکاری داشته باشند به نفع ماست که بهشون خیانت کنیم. مثلاً اگه از فردا روزی همه تصمیم بگیرند که بین خطوط رانندگی کنند، هر کسی می‌تونه با لایی کشیدن سریع‌تر به مقصد برسه. برای همین این‌جور همکاری ها پایدار نخواهند موند. در عین حال اگه همه بد رانندگی کنند، وضعیت برای همه خیلی بدتر از حالتی خواهد بود که همه خوب رانندگی می‌کنند.

دلیل بوجود اومدن همکاری اینه که در بلندمدت به صرفه تره که به جای خیانت، روحیه همکارانه داشته باشیم. اگه با هر فرد فقط برای یک بار تعامل داشتیم منطقی بود که همکاری پا نگیره و هر کس فقط به منافع شخصی خودش فکر کنه. با این حال این موضوع در دنیای واقعی صادق نیست. اگه با یه نفر بد تا کنیم معلوم نیست که چند بار دیگه در آینده کارمون پیشش گیر کنه، برای همین اگه بتونیم حسن نیت خودمون رو ثابت کنیم، می تونیم امیدوار باشیم که همکاری برای مدت طولانی ادامه پیدا کنه.

برای مدل سازی مسائل همکاری از دوراهی زندانی که مسأله معروفی در نظریه بازی‌هاست استفاده می‌کنیم. برای مدل‌سازی تعاملات افراد در آینده میشه این بازی رو به دفعات تکرار کرد. این دقیقاً همون کاریه که اکسلرد انجام داد. او یک مسابقه ترتیب داد و از دانشمندان شاخه های مختلف خواست که برای شرکت در مسابقه یک استراتژی بفرستند. این استراتژی بارها در مقابل هم قرار می‌گرفتند و در نهایت استراتژی‌ای که بیشترین امتیاز رو کسب کنه برنده میشه.

انواع برنامه‌های مختلف برای این مسابقه فرستاده شد که بعضاً از روش‌های پیچیده‌ای برای انتخاب همکاری یا خیانت استفاده می‌کردند. اما در آخر یکی از ساده‌ترین برنامه‌ها برنده مسابقه شد. استراتژی TIT-FOR-TAT (این به اون در) موقعی که برای اولین بار با یک برنامه روبرو میشه همکاری می‌کنه و در دفعات بعد انتخاب نوبت قبلی طرف مقابل رو تکرار می‌کنه. اکسلرد این مسابقه رو یک بار دیگه تکرار کرد و همین برنامه باز هم موفق شد رتبهٔ اول رو کسب کنه.

تحلیل این مسابقه رفتارهایی رو مشخص می‌کنه که همکاری رو گسترش میده. اکسلرد به طور خاص چهار تا توصیه می‌کنه: اول این که مهربون باشید (دفعه اول خیانت نکنید)، تلافی‌جو باشید (خیانت طرف مقابل رو تنبیه کنید)، حسود نباشید (فقط به افزایش سود خودتون فکر کنید و از این که طرف مقابل ممکنه بیشتر از شما سود ببره نگران نباشید.) و زرنگ نباشید (استراتژی‌های خیلی پیچیده شانس پا گرفتن همکاری رو کم می‌کنه، شفاف باشید.) در صورتی که می‌خواهید ساز و کاری تعریف کنید که افراد دیگه با هم همکاری کنند باید دفعات تعامل ها رو با تقسیم تعامل به قسمت های کوچکتر یا با نزدیک کردن افراد به هم افزایش بدهید و هم این که ماتریس سود و زیان بازی دو راهی زندانی رو طوری تغییر بدهید که خیانت به صرفه نباشه.

در ادامه کتاب رشد و گسترش همکاری رو در دو محیط مختلف بررسی می‌کنه. یک مبحث، تحلیل سیستم های زیستی در چارچوب این نظریه است که نشون میده نیازی نیست که افراد آگاه یا باهوش باشند و همکاری بین یاخته ها و باکتری‌ها هم ممکنه بوجود بیاد. مورد دوم که جالب هم هست و از نظر تاریخی اهمیت داره تکامل استراتژی زنده بمان و اجازه بده زنده بمانند بین سربازان در جنگ جهانی اوله. در جریان نبردهای فرسایشی، سربازان ارتش های متخاصم یه قرارداد بوجود اومد که باعث شد معمولاً اونا از شلیک به هم خودداری کنند. نقطه اوج این استراتژی آتش بس کریسمس ۱۹۱۴ بود که در اون سربازان از سنگرها بیرون اومدند با هم کریسمس رو جشن گرفتند و حتی فوتبال بازی کردند. اکسلرد با تحلیل این جریانات نشون میده که اگه شرایط مساعد باشه نیازی نیست افراد با هم دوست باشند تا با هم همکاری کنند.

در پایان جا داره به این کتابخونهٔ پایتون اشاره کنم که اجازه میده مسابقاتی مانند مسابقات اکسلرد رو شبیه‌سازی و اثرات اون رو مقایسه کنید. (من خودم هنوز باهاش کار نکردم.) این بازی طراحی شده توسط نیکی کیس هم به صورت تعاملی نتایج این کتاب رو نشون میده. کتاب گاهی اوقات خسته‌کننده می‌شد ولی خوشحالم که تونستم تمومش کنم و البته ارائه قابل قبولی هم ازش در اومد.

پ.ن: متوجه شدم دکتر سید علایی بازی تعاملی تکامل اعتماد رو به فارسی برگردونده که اینجا می‌تونید ببینیدش.