احمد خانعلی زاده

تأملات من درباره کتاب‌ها، جامعه و چیزهای دیگر

درباره تکامل همکاری

۲ دیدگاه‌ها

 

در کتاب «Complexity: A Guided Tour» با نظریهٔ تکامل همکاری آشنا شدم. در اون کتاب ملانی میچل از این نظریه به عنوان یک مثال در باب مدل‌سازی ریاضی پدیده‌ها استفاده کرده بود. خود کتاب که به نام های «پیچیدگی» و «سیری در نظریهٔ پیچیدگی» به فارسی ترجمه شده، دربارهٔ سیستم های پیچیده است.) قبل‌تر با نظریهٔ بازی ها آشنایی جزیی داشتم و استفاده از اون برای تحلیل روابط بین آدم‌ها یا سازمان‌ها برام جالب بود و این شد که کتاب «تکامل همکاری» از رابرت اکسلرد رو به لیست کتاب‌هایی که بعداً باید بخونم اضافه کردم. اما در آخر برای انجام پروژهٔ درس روش تحقیق و ارائه بود که شروع به خوندن کتاب کردم.

سوال اصلی که این کتاب سعی می‌کنه بهش جواب بده اینه که چطور امکان داره وقتی یه سری افراد که صرفاً به منافع خودشون فکر می کنن با هم دیگه تعامل می‌کنند، بینشون همکاری به وجود بیاد. مسأله اینجاست که اگه افراد دیگه سعی در همکاری داشته باشند به نفع ماست که بهشون خیانت کنیم. مثلاً اگه از فردا روزی همه تصمیم بگیرند که بین خطوط رانندگی کنند، هر کسی می‌تونه با لایی کشیدن سریع‌تر به مقصد برسه. برای همین این‌جور همکاری ها پایدار نخواهند موند. در عین حال اگه همه بد رانندگی کنند، وضعیت برای همه خیلی بدتر از حالتی خواهد بود که همه خوب رانندگی می‌کنند.

دلیل بوجود اومدن همکاری اینه که در بلندمدت به صرفه تره که به جای خیانت، روحیه همکارانه داشته باشیم. اگه با هر فرد فقط برای یک بار تعامل داشتیم منطقی بود که همکاری پا نگیره و هر کس فقط به منافع شخصی خودش فکر کنه. با این حال این موضوع در دنیای واقعی صادق نیست. اگه با یه نفر بد تا کنیم معلوم نیست که چند بار دیگه در آینده کارمون پیشش گیر کنه، برای همین اگه بتونیم حسن نیت خودمون رو ثابت کنیم، می تونیم امیدوار باشیم که همکاری برای مدت طولانی ادامه پیدا کنه.

برای مدل سازی مسائل همکاری از دوراهی زندانی که مسأله معروفی در نظریه بازی‌هاست استفاده می‌کنیم. برای مدل‌سازی تعاملات افراد در آینده میشه این بازی رو به دفعات تکرار کرد. این دقیقاً همون کاریه که اکسلرد انجام داد. او یک مسابقه ترتیب داد و از دانشمندان شاخه های مختلف خواست که برای شرکت در مسابقه یک استراتژی بفرستند. این استراتژی بارها در مقابل هم قرار می‌گرفتند و در نهایت استراتژی‌ای که بیشترین امتیاز رو کسب کنه برنده میشه.

انواع برنامه‌های مختلف برای این مسابقه فرستاده شد که بعضاً از روش‌های پیچیده‌ای برای انتخاب همکاری یا خیانت استفاده می‌کردند. اما در آخر یکی از ساده‌ترین برنامه‌ها برنده مسابقه شد. استراتژی TIT-FOR-TAT (این به اون در) موقعی که برای اولین بار با یک برنامه روبرو میشه همکاری می‌کنه و در دفعات بعد انتخاب نوبت قبلی طرف مقابل رو تکرار می‌کنه. اکسلرد این مسابقه رو یک بار دیگه تکرار کرد و همین برنامه باز هم موفق شد رتبهٔ اول رو کسب کنه.

تحلیل این مسابقه رفتارهایی رو مشخص می‌کنه که همکاری رو گسترش میده. اکسلرد به طور خاص چهار تا توصیه می‌کنه: اول این که مهربون باشید (دفعه اول خیانت نکنید)، تلافی‌جو باشید (خیانت طرف مقابل رو تنبیه کنید)، حسود نباشید (فقط به افزایش سود خودتون فکر کنید و از این که طرف مقابل ممکنه بیشتر از شما سود ببره نگران نباشید.) و زرنگ نباشید (استراتژی‌های خیلی پیچیده شانس پا گرفتن همکاری رو کم می‌کنه، شفاف باشید.) در صورتی که می‌خواهید ساز و کاری تعریف کنید که افراد دیگه با هم همکاری کنند باید دفعات تعامل ها رو با تقسیم تعامل به قسمت های کوچکتر یا با نزدیک کردن افراد به هم افزایش بدهید (از این شیوه در قراردادهای بین اللملی استفاده می‌شود به طوری که کاری که باید انجام بشه رو به مراحل مختلف تقسیم می‌کنند تا در نهایت اعتمادسازی بشه.) و هم این که ماتریس سود و زیان بازی دو راهی زندانی رو طوری تغییر بدهید که خیانت به صرفه نباشه. (تغییر قوانین مثل وضع جریمه برای خیانت، عملاً سودمندی خیانت رو کم می‌کنند تا جایی که دیگه جذاب نیست.)

در ادامه کتاب رشد و گسترش همکاری رو در دو محیط مختلف بررسی می‌کنه. یک مبحث، تحلیل سیستم های زیستی در چارچوب این نظریه است که نشون میده نیازی نیست که افراد آگاه یا باهوش باشند و همکاری بین یاخته ها و باکتری‌ها هم ممکنه بوجود بیاد. این می‌تونه مثالی از عملکرد نظریه بازی تکاملی باشه. مورد دوم که جالب هم هست و از نظر تاریخی اهمیت داره تکامل استراتژی زنده بمان و اجازه بده زنده بمانند بین سربازان در جنگ جهانی اوله. در جریان نبردهای فرسایشی، سربازان ارتش های متخاصم یه قرارداد بوجود اومد که باعث شد معمولاً اونا از شلیک به هم خودداری کنند. نقطه اوج این استراتژی آتش بس کریسمس ۱۹۱۴ بود که در اون سربازان از سنگرها بیرون اومدند با هم کریسمس رو جشن گرفتند و حتی فوتبال بازی کردند. اکسلرد با تحلیل این جریانات نشون میده که اگه شرایط مساعد باشه نیازی نیست افراد با هم دوست باشند تا با هم همکاری کنند.

در انتها جا داره به بازی اعتماد از نیکی کیس اشاره کنم که دکتر سیدعلائی هم این بازی رو به فارسی ترجمه کرده. در این بازی به صورت تعاملی می‌تونید استراتژی‌های مختلف رو در مقابل همدیگه امتحان کنید و نتیجه رو خودتون ببینید. به نظر من چنین ارائه هایی می‌تونه خیلی سریع‌تر و موثرتر از متن عمل کنه.



برچسب‌ها:

  1. مهشید گفت:

    سلام؛ عالی بود ممنونم با این موضوع آشنایی نداشتم.

  2. عليرضا گفت:

    سلام احمد
    خَيلي خوب مي نويسي، مطالبت بسيار مفيده
    اميدوارم همينطور ادامه بدي 🙂

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *